Bilişsel Davranışçı Terapi nedir?
Bilişsel Davranışçı Terapi psikoloji ve psikopatoloji (ruhsal rahatsızlıklar) alanındaki bilimsel bulgulara dayalı olarak geliştirilmiş, bilimsel ilkelerin psikoterapi alanına uygulanmasıyla ortaya çıkmış psikoterapi türüdür. Psikoterapi ruhsal rahatsızlık veya sorunları konuşarak çözme tekniğine verilen genel addır. Bilişsel Davranışçı Terapi dinamiği ve temel ilkeleri psikoloji biliminin verilerine dayanır. Çözüm olarak kullandığı sözel ve davranışsal yöntemler de aynı şekilde bu bilimsel ilkelere ve öğrenme kuramlarına dayalıdır. Bu terapi yönteminin etkinliği bilimsel olarak sınanmış ve yüzlerce klinik araştırmayla birçok ruhsal rahatsızlıkta etkili olduğu gösterilmiştir.
Diğer psikoterapilerden ayrılan yanı bilişsel terapinin tedavi uygulamaları süreç ve içerik olarak yapılandırılmış olmasıdır. Öncelikle kişinin “şimdi ve burada” ilkesinden yola çıkarak güncel sorunlarına odaklanır, süreç olarak sınırlı, ve daha çok sorun çözme hedeflidir. Bilişsel Davranışçı Terapi sadece başvuranların şu andaki var olan sorunlarını çözmez aynı zamanda bütün yaşamları süresince sorunlarını çözmekte kullanabilecekleri bazı özel beceriler de öğretir. Bu beceriler bilişsel çarpıtmaları saptamak, inançlarını değiştirmek, çevreyle yeni ilişkiler kurmak ve davranış değişikliğini oluşturmaktır.
Bilişsel Davranışçı Terapinin altında yatan kuram nedir?
Bilişsel Davranışçı terapi bilişsel modele dayanır, bunu basitçe ifade etmek istersek, olayları algılama biçimimizin bizim duygusal tepkilerimizi etkilediği gerçeği bilişsel terapinin temel çıkış noktasıdır. Yani “olayları olduğu gibi değil, olduğumuz gibi görürüz”. Örneğin bir kitabı okurken okuduklarımızı bir değerlendirmeye ve yoruma tabi tutarız. Bu kitabı okuyan bir kişinin “çok güzel, tam benim aradığım kitap” diye düşündüğünü varsayalım, bu kişi kendisini mutlu, hevesli hissedecektir. Bir diğer kişinin ise bu kitabı okurken aklından “iyi gibi görünüyor, ama bana hitap etmiyor” şeklinde düşünceler geçmişse bu kişi de kendisini pek hevesli görmeyecek ve okumaya isteksiz hissedecektir. Bu kitabı okuyan her insan kendine göre bir değerlendirme ve yorumlama yapar, sonuçta ortaya çıkan duygu ve davranış bundan etkilenir. Yani kişinin duygusal tepkisi doğrudan durumdan (örneğin burada kitabı okuma) değil, durumla ilgili düşüncelerinden etkilenir. İnsanlar gerilim, baskı vb zor durumlar altında oldukları zaman net ve açık düşünemezler ve düşünceleri bir biçimde çarpıklaşmaya başlar. Bilişsel Davranışçı Terapi kişilerin çarpıtılmış düşüncelerini saptamalarını ve bu düşüncelerin ne kadar gerçekçi olduğunu değerlendirmelerine yardımcı olur. Ardından bu düşünceleri değiştirmeyi öğrenip içinde bulunulan gerçekliğe uygun düşünülmeye başlandığında kişi kendisini daha iyi hisseder.
Terapiye nasıl hazırlanabilirim?
En önemli ilk adım hedef belirlemektir. Kendi kendinize “Terapinin sonunda olmasını istediğim şey ne, nelerin değişmiş olmasını istiyorum?” diye sorun. Özel olarak ilişkilerinizde ne gibi değişiklikler olsun istiyorsunuz; şu anda sizi rahatsız eden ne tür durumlar yaşıyorsunuz, bunların hangilerinin azalmasını ya da yok olmasını istiyorsunuz. Daha iyi bir yaşam için ne gibi başka alanlar olabilir, kültürel, entellektüel ilgiler, bedensel uğraşıları arttırmak, kötü alışkanlıklarınızı azaltmak, insan ilişkilerinde yeni beceriler edinmek, evdeki ve işyerindeki durumu nasıl daha iyi idare edebileceğinizi öğrenmek gibi konuları zihninizden geçirin. Terapistiniz bu amaçları sizinle birlikte inceleyerek bu isteklerinizi tam olarak saptamanıza ve hangilerinin üzerinde kendi başınıza hangilerinin ise terapide çalışılabileceği konusunda yardımcı olacaktır.
Terapiden nasıl daha çok yararlanabilirim?
Bunun için en önemli olan şey seanslara düzenli ve zamanında devam etmenizdir.. Terapistinize, psikoterapinize yardımcı olacak ne gibi kitaplar ve broşürler okuyabileceğinizi sormak ve bunları okumaktır. Diğer bir yapabileceğiniz şey her bir seansa dikkatli bir şekilde hazırlanarak gelmeniz, bir önceki seansla ilgili düşünmeniz, ve bir sonraki seansta neleri konuşmak istediğinizi not etmenizdir. Terapiden elde edeceğiniz yararı arttırmanın diğer bir yolu terapi seansını gündelik yaşamınıza taşımanızdır. Bunu seansta olup bitenlerin kendiniz için bir özetini çıkararak yapabilirsiniz. Seansın sonunda o hafta için neler yapabileceğiniz bunları yaparken ne gibi zorluklarla karşılaşabileceğiniz konusunda konuşabileceğiniz bir zaman bırakarak terapistinizin seans sona ermeden size bu konuda yardımcı olmasını sağlayabilirsiniz.
Terapinin işe yaradığını nereden anlayabilirim?
Danışan eğer güvenerek ve inanarak seanslara devam eder ve seans dışı zamanlarda önerilen teknikleri gündelik yaşamında kullanırsa 4-5 seans sonra belirtilerinde bir azalma fark etmeye başlar. Aynı zamanda uygulanan psikolojik testlerde objektif olarak birkaç hafta içinde düşme gerçekleşir. Yani kendisini daha iyi hissetmeye başlar.
Bilişsel Davranışçı Terapinin çalışma alanları nelerdir?
- Depresyon
- Panik Bozukluk
- Özgül Fobi
- Obsesif Kompulsif Bozukluk
- Sosyal Fobi
- Sınav Anksiyetesi
- Yaygın Anksiyete Bozukluğu
- Somatoform Bozukluklar
- Travma Sonrası Stres Bozukluğu